W skrócie
- Art. 99 ust. 8 rozporządzenia 2024/1689 zostawia państwu decyzję, w jakim zakresie karać organy i podmioty publiczne. Ustawa z Dz.U. 2026 poz. 1003 nie zawiera osobnego przepisu, który by z tej opcji korzystał.
- Art. 3 ust. 1 ustawy wyłącza z jej zakresu tylko osoby fizyczne działające prywatnie i organy państw trzecich z art. 2 ust. 4 rozporządzenia. Gmina jako podmiot stosujący zostaje w środku.
- Dla porównania art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych ogranicza karę RODO dla jednostek sektora finansów publicznych do 100 000 zł, a dla instytucji kultury do 10 000 zł.
- Pułap dla naruszeń art. 50 rozporządzenia to 15 000 000 EUR z art. 99 ust. 4 lit. g. Wariant procentowy od obrotu dotyczy przedsiębiorstwa, więc przy gminie zostaje kwota stała.
- Kary z rozdziału 8 ustawy wchodzą w życie 28 października 2026 r. na podstawie art. 127 pkt 2, a kara trafia do budżetu państwa na podstawie art. 106.
Unijne rozporządzenie o AI dało każdemu państwu furtkę dla urzędów. Polska ustawa z niej nie skorzystała.
Wynik jest prosty do zapisania i trudny do zaakceptowania w budżecie gminy: pułapy kar są te same co dla firm, tylko bez wariantu procentowego.
01Czy KRiBSI może w ogóle ukarać jednostkę samorządu?
Tak, bo ani ustawa z Dz.U. 2026 poz. 1003, ani rozporządzenie 2024/1689 nie wyjmują gminy spod kar.
Punkt wyjścia to definicja. Art. 3 pkt 4 rozporządzenia 2024/1689 określa podmiot stosujący jako osobę fizyczną lub prawną, organ publiczny, agencję lub inny podmiot, który wykorzystuje system AI pod swoją kontrolą. Urząd gminy, który uruchamia chatbota albo publikuje komunikaty pisane przez model językowy, jest więc podmiotem stosującym w rozumieniu tego przepisu.
Art. 3 ust. 1 ustawy z Dz.U. 2026 poz. 1003 przenosi ten zakres do prawa krajowego i wyłącza z niego dwie grupy: osoby fizyczne używające AI wyłącznie do celów osobistych oraz organy publiczne państw trzecich z art. 2 ust. 4 rozporządzenia. Polskich organów publicznych na tej liście nie ma. Szerzej o tych wyłączeniach piszemy w tekście o tym, kogo ustawa nie obejmuje.
Art. 104 ust. 1 ustawy zamyka krąg. Komisja nakłada karę na „podmiot obowiązany do przestrzegania rozporządzenia 2024/1689”, w przypadkach i wysokościach z rozdziału XII rozporządzenia, bez żadnego zastrzeżenia dla sektora publicznego.
02Z jakiej furtki ustawodawca nie skorzystał?
Z art. 99 ust. 8 rozporządzenia 2024/1689, który pozwala państwu samodzielnie ustalić, czy i w jakim zakresie karać organy publiczne.
Przepis brzmi: każde państwo członkowskie ustanawia przepisy dotyczące określenia, w jakim zakresie na organy i podmioty publiczne ustanowione w tym państwie członkowskim można nakładać administracyjne kary pieniężne. W tekście skonsolidowanym 02024R1689-20260727 ust. 8 nie ma znacznika zmiany, więc rozporządzenie 2026/1744 go nie ruszyło.
Ustawa z Dz.U. 2026 poz. 1003 odsyła do art. 99 rozporządzenia w czterech miejscach: w art. 104 ust. 2, 3 i 4 oraz w art. 112 ust. 3. Żadne z nich nie dotyczy ust. 8. Nie ma też przepisu, który ograniczałby karę dla jednostek sektora finansów publicznych albo zwalniał je z niej.
To jest odczyt redakcji z tekstu aktu, nie rozstrzygnięcie organu. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji nie wydała w tej sprawie wytycznych, a jej Przewodnicząca została powołana przez Sejm 18 września 2026 r. (M.P. 2026 poz. 945) za zgodą Senatu z 24 września 2026 r. (M.P. 2026 poz. 946).
03Jak to wygląda na tle RODO?
Zupełnie inaczej, bo przy RODO polski ustawodawca z identycznej opcji skorzystał i wpisał twarde limity.
Rozporządzenie 2016/679 ma w art. 83 ust. 7 furtkę o tej samej funkcji co art. 99 ust. 8 rozporządzenia 2024/1689. Polska wykorzystała ją w art. 102 ustawy o ochronie danych osobowych z 10 maja 2018 r., a akty zmieniające tę ustawę w latach 2019 i 2026 tego przepisu nie zmieniły.
| Podmiot | Pułap przy RODO | Pułap przy AI Act, naruszenie art. 50 | Podstawa krajowa |
|---|---|---|---|
| Gmina, art. 9 pkt 2 ustawy o finansach publicznych | 100 000 zł | 15 000 000 EUR | art. 102 ust. 1 uodo / art. 104 ust. 1 |
| Samorządowa instytucja kultury, art. 9 pkt 13 | 10 000 zł | 15 000 000 EUR | art. 102 ust. 2 uodo / art. 104 ust. 1 |
| Spółka komunalna, przedsiębiorstwo | pełny art. 83 RODO | 15 000 000 EUR albo 3 % obrotu | brak limitu / art. 104 ust. 1 |
Różnica w pierwszym wierszu to ponad dwa rzędy wielkości. Przy RODO sekretarz gminy wie, że najgorszy scenariusz mieści się w jednej pozycji budżetu. Przy AI Act ustawa takiego sufitu nie daje, a jedynym hamulcem są przesłanki wymiaru.
Trzeci wiersz ma osobną pułapkę. Spółka komunalna jest przedsiębiorstwem, więc art. 99 ust. 4 rozporządzenia 2024/1689 stosuje do niej wyższą z dwóch kwot: 15 000 000 EUR albo 3 % całkowitego rocznego obrotu.
04Ile może wynieść kara dla urzędu?
Do kwoty stałej z art. 99 rozporządzenia 2024/1689, bo wariant procentowy dotyczy tylko przedsiębiorstwa.
Każdy z ust. 3, 4 i 5 art. 99 ma tę samą budowę: kwota w euro albo, „jeżeli sprawcą naruszenia jest przedsiębiorstwo”, procent obrotu, w zależności od tego, która kwota jest wyższa. Gmina działająca jako organ władzy publicznej nie jest przedsiębiorstwem, więc z tej konstrukcji zostaje kwota stała. Nawet gdyby organ uznał inaczej, 3 % przewyższa 15 000 000 EUR dopiero przy obrocie powyżej 500 000 000 EUR.
| Naruszenie | Pułap | Od kiedy stosuje się obowiązek | Podstawa kary |
|---|---|---|---|
| Zakazane praktyki z art. 5 | 35 000 000 EUR | 2 lutego 2025 r., nowe lit. ba i bb od 2 grudnia 2026 r. | art. 99 ust. 3 |
| Przejrzystość z art. 50, np. oznaczanie deepfake'ów i tekstów | 15 000 000 EUR | 2 sierpnia 2026 r. | art. 99 ust. 4 lit. g |
| Obowiązki podmiotu stosującego system wysokiego ryzyka z art. 26, załącznik III | 15 000 000 EUR | 2 grudnia 2027 r. | art. 99 ust. 4 lit. e |
| Nieprawidłowe informacje dla organu | 7 500 000 EUR | z chwilą żądania organu | art. 99 ust. 5 |
Daty w trzeciej kolumnie pochodzą z art. 113 rozporządzenia 2024/1689 po zmianie rozporządzeniem 2026/1744: lit. a dla art. 5, akapit drugi dla art. 50, lit. c pkt i dla systemów z załącznika III. Pełny kalendarz jest w zestawieniu terminów AI Act.
To są pułapy, nie taryfa. Art. 104 ust. 2 ustawy z Dz.U. 2026 poz. 1003 każe Komisji uwzględnić przesłanki z art. 99 ust. 7 rozporządzenia, w tym wielkość podmiotu, stopień współpracy i to, czy podmiot sam zgłosił naruszenie. Mechanikę przeliczenia kwot w euro na złote opisuje tekst o tym, jak liczy się kwotę kary.
05Od kiedy i dokąd płaci się karę?
Od 28 października 2026 r., do budżetu państwa, w terminie 30 dni od uprawomocnienia decyzji.
Art. 127 pkt 2 ustawy z Dz.U. 2026 poz. 1003 wprowadza w tym dniu art. 8 do 18 oraz rozdziały 3 do 5, 8 i 9, w tym kontrolę, postępowanie, układ i kary. Rozdział 10 ustawy, czyli art. 125, 126 i 127, nie zawiera przepisu przejściowego o naruszeniach z okresu od 2 sierpnia do 27 października 2026 r.
Art. 106 stanowi, że środki z administracyjnej kary pieniężnej są dochodem budżetu państwa. Art. 104 ust. 5 daje 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na zapłatę. Ustawa nie wskazuje dla samorządu żadnego innego źródła, więc karę pokrywa ukarana jednostka ze swojego budżetu.
Art. 107 ust. 1 pozwala Komisji obniżyć karę o 10 % do 50 %, jeżeli ukarany podmiot w ciągu 3 miesięcy od doręczenia decyzji wykonał działania wskazane w ostrzeżeniu z art. 61 ust. 1. Art. 107 ust. 2 dopuszcza odroczenie albo raty na uzasadniony wniosek.
Mocniejszym narzędziem jest układ z art. 70 ustawy, który obniża karę o 20 % do 70 %, a przy samodzielnym zgłoszeniu z art. 84 ust. 1 o 30 % do 90 %. Warunki opisuje tekst o układzie w sprawie złagodzenia sankcji; dotyczą one gminy tak samo jak spółki.
06Co urząd gminy powinien sprawdzić przed 28 października?
Przede wszystkim art. 50 ust. 4 rozporządzenia 2024/1689, stosowany od 2 sierpnia 2026 r., a potem to, czy urząd nie jest dostawcą.
Podmiot stosujący system AI, który generuje tekst publikowany w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym, ujawnia, że tekst został sztucznie wygenerowany lub zmanipulowany. Komunikat gminy o zmianie organizacji ruchu albo o terminach wywozu odpadów pasuje do tego opisu dosłownie.
Art. 50 ust. 4 zawiera wyjątek, który dla urzędu jest najważniejszym zdaniem całego artykułu. Obowiązek nie ma zastosowania, gdy treść wygenerowana przez AI została poddana weryfikacji przez człowieka lub kontroli redakcyjnej, a odpowiedzialność redakcyjną za publikację ponosi osoba fizyczna lub prawna. Udokumentowana akceptacja komunikatu przez pracownika urzędu zmienia więc sytuację prawną tekstu.
Ten sam art. 50 ust. 4 każe ujawniać deepfake’i, czyli obrazy, dźwięk i wideo wygenerowane lub zmanipulowane przez AI. Art. 50 ust. 1 dotyczy natomiast dostawców chatbotów, więc gmina, która kupiła gotowego asystenta, powinna sprawdzić przede wszystkim umowę z dostawcą.
Pierwszy, najmniej kosztowny krok wynika więc z art. 50 ust. 4 rozporządzenia 2024/1689: procedura, w której pracownik zatwierdza każdy komunikat przygotowany z pomocą AI i bierze za niego odpowiedzialność redakcyjną. Bez takiej procedury urząd musi oznaczać teksty, z nią korzysta z wyjątku.
Drugi krok to sprawdzenie, czy urząd nie jest dostawcą. Art. 3 pkt 3 rozporządzenia 2024/1689 uznaje za dostawcę także podmiot, który zleca opracowanie systemu i oddaje go do użytku pod własną nazwą. Gmina, która zamówiła chatbota pod swoim szyldem, odpowiada wtedy za art. 50 ust. 1, z tym samym pułapem 15 000 000 EUR z art. 99 ust. 4 lit. g.
Trzeci krok dotyczy wątpliwości interpretacyjnych. Art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy pozwala wystąpić o opinię indywidualną każdemu podmiotowi obowiązanemu do stosowania rozporządzenia, więc także gminie, a art. 12 ust. 1 daje Komisji 30 dni na jej wydanie. Przepisy te wchodzą w życie razem z karami, 28 października 2026 r.; tryb opisuje tekst o opinii indywidualnej KRiBSI.
07Najczęstsze pytania
Czy KRiBSI może nałożyć karę pieniężną na gminę?
Tak, według tekstu ustawy. Art. 104 ust. 1 ustawy o systemach sztucznej inteligencji pozwala Komisji nałożyć karę na podmiot obowiązany do przestrzegania rozporządzenia 2024/1689, a art. 3 pkt 4 rozporządzenia wprost zalicza organ publiczny do podmiotów stosujących. Ustawa nie przewiduje wyłączenia ani odrębnego limitu dla jednostek samorządu terytorialnego.
Czy gmina ma niższy limit kary za AI, tak jak przy RODO?
Nie. Przy RODO art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych ogranicza karę dla jednostek sektora finansów publicznych do 100 000 zł. Ustawa z Dz.U. 2026 poz. 1003 takiego przepisu nie ma, choć art. 99 ust. 8 rozporządzenia 2024/1689 pozwalał go wprowadzić.
Od kiedy gmina może zostać ukarana za naruszenie AI Act?
Najwcześniej od 28 października 2026 r. Art. 127 pkt 2 ustawy wprowadza od tego dnia art. 8 do 18 oraz rozdziały 3 do 5, 8 i 9, w tym kontrolę, postępowanie, układ i kary. Obowiązki przejrzystości z art. 50 rozporządzenia stosuje się już od 2 sierpnia 2026 r., ale do 28 października nie działa krajowy tryb nakładania kar.
Ile maksymalnie może wynieść kara dla urzędu gminy za AI?
Tyle, ile wynosi kwota stała z art. 99 rozporządzenia 2024/1689: 35 000 000 EUR za zakazane praktyki z art. 5, 15 000 000 EUR za naruszenie m.in. art. 26 i art. 50, 7 500 000 EUR za nieprawidłowe informacje. To są pułapy, nie taryfa: art. 104 ust. 2 ustawy każe Komisji uwzględnić przesłanki z art. 99 ust. 7, w tym wielkość podmiotu.
Do jakiego budżetu trafia kara zapłacona przez gminę?
Do budżetu państwa. Art. 106 ustawy o systemach sztucznej inteligencji stanowi, że środki z administracyjnej kary pieniężnej są dochodem budżetu państwa. Ustawa nie wskazuje innego źródła zapłaty, więc karę pokrywa ukarana jednostka samorządu ze swojego budżetu.
08Źródła i metoda
- Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003, art. 3 ust. 1, art. 70 ust. 6, art. 104 do art. 107 oraz art. 127 pkt 2.
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689, art. 2 ust. 4, art. 3 pkt 4, art. 50 ust. 4, art. 99 ust. 3 do 8 i art. 113, odczytane w tekście skonsolidowanym 02024R1689-20260727; art. 99 ust. 8 bez znacznika zmiany rozporządzeniem (UE) 2026/1744.
- Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, art. 102 ust. 1 i 2. Akty zmieniające z lat 2019 i 2026 tego przepisu nie ruszały.
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1483, art. 9 pkt 2 i pkt 13.
- Wniosek, że ustawodawca nie skorzystał z art. 99 ust. 8, jest odczytem redakcji z tekstu ustawy: odesłania do art. 99 rozporządzenia stoją wyłącznie w art. 104 ust. 2 do 4 i w art. 112 ust. 3. Komisja nie wydała w tej sprawie wytycznych. Nie jest to porada prawna.