W skrócie
- Art. 2 ust. 1 wylicza 6 obszarów, do których ustawy o systemach sztucznej inteligencji nie stosuje się w ogóle.
- Art. 2 ust. 1 pkt 4: wyłączenie badań naukowych kończy się tam, gdzie zaczynają się testy w warunkach rzeczywistych w rozumieniu art. 3 pkt 57 rozporządzenia 2024/1689.
- Art. 3 ust. 1 pkt 1: osoba fizyczna jest poza ustawą tylko przy użytku wyłącznie osobistym, niepowiązanym z działalnością gospodarczą ani rolniczą.
- Art. 3 ust. 2: przepisy o systemach AI stosuje się również do modeli ogólnego przeznaczenia, o ile ustawa nie stanowi inaczej.
- Art. 2 ust. 2: nadzór nad stosowaniem AI przez służby specjalne sprawuje Prezes Rady Ministrów albo Minister-Koordynator Służb Specjalnych, a nie Komisja.
- Art. 2 i art. 3 obowiązują od 11 sierpnia 2026 r., bo art. 127 nie przesunął rozdziału 1.
Nie każdy system AI używany w Polsce podlega ustawie z Dz.U. 2026 poz. 1003.
Art. 2 i art. 3 wyznaczają granice jej stosowania, a każda z tych granic jest węższa, niż wygląda na pierwszy rzut oka.
01Co ustawa o systemach AI wyłącza w całości?
Sześć obszarów, wyliczonych zamkniętym katalogiem w art. 2 ust. 1.
| Obszar | Podstawa | Odesłanie |
|---|---|---|
| Obrona narodowa | art. 2 ust. 1 pkt 1 | art. 19 ust. 1 ustawy o działach administracji rządowej |
| Bezpieczeństwo narodowe, działania ABW i AW | art. 2 ust. 1 pkt 2 | art. 11 ustawy o ABW oraz AW |
| Zadania SKW i SWW | art. 2 ust. 1 pkt 3 | art. 5 i art. 6 ustawy o SKW oraz SWW |
| Badania naukowe i prace rozwojowe | art. 2 ust. 1 pkt 4 | art. 4 ust. 2 i 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce |
| Systemy badawcze sprzed rozporządzenia | art. 2 ust. 1 pkt 5 | cele z pkt 4, przed wejściem w życie rozporządzenia 2024/1689 |
| Obszary wyłączone unijnie | art. 2 ust. 1 pkt 6 | art. 2 ust. 3 i 12 rozporządzenia 2024/1689 |
Katalog jest zamknięty. Nie ma w nim ogólnej klauzuli o interesie publicznym ani furtki dla sektora, który uzna się za szczególny.
02Czy wyłączenie z ustawy zdejmuje obowiązki z rozporządzenia 2024/1689?
Nie, i to jest najczęstsze nieporozumienie wokół art. 2.
Art. 1 ustawy opisuje, co ona reguluje: organizację nadzoru, postępowanie w sprawie naruszenia, akredytację i notyfikację jednostek, działania wspierające rozwój oraz zasady nakładania kar. Ustawa nie ustanawia wymogów wobec samych systemów, bo te są w rozporządzeniu 2024/1689, które stosuje się bezpośrednio.
Wyłączenie z art. 2 ust. 1 zdejmuje więc polski tryb nadzorczy, a nie obowiązki materialne. Wyjątkiem jest pkt 6, bo odsyła do obszarów, których sam akt unijny nie obejmuje: art. 2 ust. 3 rozporządzenia wyłącza cele wojskowe, obronne i bezpieczeństwa narodowego, a art. 2 ust. 12 systemy na bezpłatnych licencjach otwartego oprogramowania, o ile nie są wysokiego ryzyka ani objęte art. 5 lub art. 50.
Warstwa unijna też się przesuwa. Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r. dodało do art. 2 rozporządzenia 2024/1689 ust. 13, który pozwala ograniczyć stosowanie wymogów z art. 9-15 i 17-25 do systemów wysokiego ryzyka, jeżeli unijne prawodawstwo harmonizacyjne z sekcji A załącznika I daje ochronę równoważną lub wyższą. To nie jest wyłączenie, tylko odliczenie od wymogów, a jego zakres ma określić Komisja Europejska w aktach delegowanych do 2 sierpnia 2027 r. Zakres wyłączeń z art. 2 ust. 3, 4, 6, 8 i 12, do których odsyła ustawa krajowa, ta zmiana pozostawiła bez zmian.
Art. 3 ust. 2 działa w drugą stronę i rozszerza zakres. O ile ustawa nie stanowi inaczej, przepisy o systemach AI stosuje się również do modeli ogólnego przeznaczenia.
03Gdzie kończy się wyłączenie badań naukowych?
Na testach w warunkach rzeczywistych, i ta granica jest w tekście wprost.
Art. 2 ust. 1 pkt 4 wyłącza badania naukowe i prace rozwojowe w rozumieniu art. 4 ust. 2 i 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, ale dodaje warunek: w zakresie, który nie obejmuje testów w warunkach rzeczywistych w rozumieniu art. 3 pkt 57 rozporządzenia 2024/1689.
Ta sama granica jest w prawie unijnym. Art. 2 ust. 8 rozporządzenia wyłącza działalność badawczą, testową i rozwojową przed wprowadzeniem do obrotu, po czym zastrzega, że wyłączenie nie obejmuje testów w warunkach rzeczywistych.
Dla zespołu badawczego oznacza to jedną praktyczną rzecz. Moment wyjścia z laboratorium na żywych użytkowników jest momentem wejścia pod nadzór, niezależnie od tego, czy projekt nadal nazywa się badaniem i czy ktokolwiek za niego płaci. Kto planuje taki etap, powinien rozważyć piaskownicę regulacyjną albo opinię indywidualną Komisji zamiast liczyć na wyłączenie.
04Kiedy osoba fizyczna jest poza ustawą?
Tylko przy użytku naprawdę prywatnym, a lista wykluczeń jest długa.
| Kto | Podstawa | Kiedy wyłączenie nie działa |
|---|---|---|
| Osoba fizyczna, cele osobiste | art. 3 ust. 1 pkt 1 | związek z działalnością z lit. a-e |
| Podatnik PIT | art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. a | art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o PIT |
| Przedsiębiorca | art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. b | art. 3 oraz art. 4 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców |
| Działalność nieewidencjonowana i zawodowa | art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. c i d | art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 Prawa przedsiębiorców |
| Rolnik | art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. e | art. 2 pkt 3 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego |
| Organy publiczne państw trzecich | art. 3 ust. 1 pkt 2 | art. 2 ust. 4 rozporządzenia 2024/1689 |
Dwie rzeczy warto z tej tabeli wyjąć. Po pierwsze, wyłączenie obejmuje osobę fizyczną wyłącznie w zakresie obowiązków podmiotu stosującego, a nie dostawcy. Kto zbuduje i udostępni system pod własną nazwą, wychodzi z tego wyłączenia niezależnie od skali.
Po drugie, wystarczy dowolny związek z działalnością z lit. a-e, żeby wyłączenie przestało działać. Freelancer testujący narzędzie na własnych zleceniach jest już w zakresie ustawy, choć subiektywnie nadal używa go prywatnie.
Prawo unijne ma bliźniaczy przepis, tylko krótszy. Art. 2 ust. 10 rozporządzenia 2024/1689 wyłącza obowiązki podmiotów stosujących będących osobami fizycznymi, które korzystają z systemów AI w ramach czysto osobistej działalności pozazawodowej. Art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy robi to samo, ale zamiast jednego zwrotu podaje pięć odesłań do konkretnych ustaw, więc granicę da się sprawdzić, a nie tylko ocenić.
05Kto nadzoruje systemy AI w służbach specjalnych?
Nie Komisja, tylko szef rządu, i ustawa nazywa to wprost.
Art. 2 ust. 2 wskazuje, że organem właściwym do kontroli działalności służb specjalnych z art. 11 ustawy o ABW oraz AW w zakresie stosowania systemów AI jest Prezes Rady Ministrów albo Minister-Koordynator Służb Specjalnych, jeżeli zostanie powołany. Wyłączenie z art. 2 ust. 1 pkt 2 nie tworzy więc obszaru bez nadzoru, tylko przenosi nadzór poza uprawnienia Komisji z 28 października 2026 r.
Art. 119 ustawy dokłada do tego jawny element rozliczenia. Dodaje do art. 7 ust. 3 ustawy o ABW oraz AW zdanie drugie, zgodnie z którym w sprawozdaniu z działalności Agencji zamieszcza się odrębną część dotyczącą wykorzystania systemów sztucznej inteligencji w celu realizacji jej zadań. Art. 119 należy do rozdziału 9, więc zaczyna obowiązywać 28 października 2026 r., a nie od dnia wejścia ustawy w życie.
Art. 2 i art. 3 należą do rozdziału 1, którego art. 127 nie przesunął, więc obowiązują od 11 sierpnia 2026 r. Granice zakresu ustawy są ustalone od tego dnia, nawet jeśli tryb kontroli i kar rusza dopiero 28 października 2026 r.
06Najczęstsze pytania
Czy ustawa o systemach sztucznej inteligencji dotyczy wojska i służb?
Nie, i to w trzech odrębnych punktach. Art. 2 ust. 1 pkt 1 wyłącza sprawy obrony narodowej, pkt 2 sprawy bezpieczeństwa narodowego obejmujące działania ABW i AW, a pkt 3 zadania Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego.
Czy badania naukowe nad AI są zwolnione z ustawy?
Tak, ale tylko do momentu testów w warunkach rzeczywistych. Art. 2 ust. 1 pkt 4 wyłącza badania naukowe i prace rozwojowe w rozumieniu art. 4 ust. 2 i 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w zakresie, który nie obejmuje testów w warunkach rzeczywistych zdefiniowanych w art. 3 pkt 57 rozporządzenia 2024/1689.
Czy osoba prywatna korzystająca z chatbota podlega tej ustawie?
Nie, jeżeli korzysta wyłącznie prywatnie. Art. 3 ust. 1 pkt 1 wyłącza osoby fizyczne w zakresie obowiązków podmiotów stosujących, jeżeli używają systemu wyłącznie dla celów osobistych niepozostających w związku z działalnością gospodarczą, zawodową ani rolniczą.
Czy wyłączenie z ustawy krajowej oznacza zwolnienie z AI Act?
Nie. Rozporządzenie 2024/1689 stosuje się w Polsce bezpośrednio, a ustawa z Dz.U. 2026 poz. 1003 buduje wokół niego krajowy nadzór. Wyłączenie z ustawy zdejmuje polski tryb nadzorczy, a nie obowiązki materialne z rozporządzenia, chyba że sam akt unijny też ich nie przewiduje.
07Źródła i metoda
- Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003, art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 oraz art. 119 i art. 127.
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689, art. 2 ust. 3, 4, 6, 8, 10 i 12 oraz art. 3 pkt 57, dla zakresu wyłączeń na poziomie unijnym.
- Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z dnia 8 lipca 2026 r., art. 1 pkt 3, dodający art. 2 ust. 13 rozporządzenia 2024/1689. Art. 1 pkt 2 i 4 tego rozporządzenia nie zmieniły art. 2 ust. 3, 4, 6, 8 i 12 ani art. 3 pkt 57.
- Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, art. 4 ust. 2 i 3, do której odsyła art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemach AI.
- Przyporządkowanie wyłączeń krajowych do przepisów rozporządzenia jest oceną redakcji na podstawie zestawienia obu tekstów. Nie jest to porada prawna.